Tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản bị xử lý như thế nào? Tìm hiểu Điều 174 Bộ luật Hình sự, các khung hình phạt, mức tiền chiếm đoạt và cách tố giác.
1. Tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản bị xử lý như thế nào?
Tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản bị xử lý như thế nào? Đây là vấn đề được nhiều người quan tâm khi phát hiện bản thân hoặc người thân bị lừa chuyển tiền, đặt cọc, đầu tư, mua bán hàng hóa hoặc giao tài sản thông qua các thủ đoạn gian dối.
Theo quy định tại Điều 174 Bộ luật Hình sự năm 2015, được sửa đổi, bổ sung và hợp nhất trong Văn bản hợp nhất số 11/VBHN-VPQH năm 2025, người có hành vi dùng thủ đoạn gian dối nhằm chiếm đoạt tài sản của người khác có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự về Tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản.
Tùy thuộc vào giá trị tài sản bị chiếm đoạt và các tình tiết của vụ án, người phạm tội có thể bị áp dụng một trong các hình phạt sau:
- Cải tạo không giam giữ đến 03 năm;
- Phạt tù từ 06 tháng đến 03 năm;
- Phạt tù từ 02 năm đến 07 năm;
- Phạt tù từ 07 năm đến 15 năm;
- Phạt tù từ 12 năm đến 20 năm hoặc tù chung thân.
Ngoài hình phạt chính, người phạm tội còn có thể bị phạt tiền, cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề hoặc tịch thu một phần hoặc toàn bộ tài sản theo quy định pháp luật.
Như vậy, tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản bị xử lý như thế nào sẽ phụ thuộc vào tính chất, mức độ nguy hiểm của hành vi, giá trị tài sản bị chiếm đoạt và những tình tiết liên quan.
2. Tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản là gì?
Tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản là hành vi sử dụng thủ đoạn gian dối để làm cho người khác tin tưởng, hiểu sai sự thật và tự nguyện giao tài sản, sau đó người thực hiện hành vi chiếm đoạt tài sản đó.
Căn cứ pháp lý trực tiếp là Điều 174 Bộ luật Hình sự năm 2015.
Một số hành vi thường gặp có dấu hiệu lừa đảo chiếm đoạt tài sản bao gồm:
- Giả danh cán bộ công an, cơ quan nhà nước hoặc nhân viên ngân hàng để yêu cầu chuyển tiền;
- Đưa ra thông tin gian dối về hàng hóa, dịch vụ nhằm nhận tiền của khách hàng;
- Giả mạo giấy tờ nhà đất để bán tài sản không thuộc quyền sở hữu hoặc quyền định đoạt của mình;
- Đưa ra thông tin sai sự thật về dự án đầu tư để huy động tiền rồi chiếm đoạt;
- Sử dụng danh tính, tài khoản mạng xã hội giả để vay mượn tiền rồi chiếm đoạt;
- Tạo lập giao dịch mua bán không có thật để nhận tiền của người khác.
Tuy nhiên, không phải mọi trường hợp không thực hiện đúng cam kết hoặc không trả được tiền đều là tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản. Cần xác định có thủ đoạn gian dối nhằm chiếm đoạt tài sản và các dấu hiệu cấu thành tội phạm theo quy định hay không.
3. Các dấu hiệu cấu thành Tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản
Để xác định một người có phạm Tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản hay không, cơ quan tiến hành tố tụng cần xem xét các yếu tố cấu thành tội phạm.
3.1. Có hành vi gian dối nhằm chiếm đoạt tài sản
Đây là dấu hiệu quan trọng của tội danh này.
Người thực hiện hành vi có thể sử dụng lời nói, giấy tờ giả, thông tin sai sự thật, hình ảnh giả mạo hoặc những thủ đoạn khác để khiến người bị hại tin tưởng và giao tài sản.
Ví dụ: Một người không có quyền sở hữu một căn nhà nhưng làm giả giấy tờ, giới thiệu mình là chủ nhà và nhận tiền đặt cọc của người mua.
3.2. Có hành vi chiếm đoạt tài sản
Hành vi gian dối phải nhằm mục đích chiếm đoạt tài sản của người khác.
Cần xem xét mối liên hệ giữa thủ đoạn gian dối, việc người bị hại giao tài sản và hành vi chiếm đoạt. Không thể chỉ dựa vào việc một giao dịch bị thất bại để kết luận có tội lừa đảo.
3.3. Giá trị tài sản bị chiếm đoạt
Theo khoản 1 Điều 174 Bộ luật Hình sự, giá trị tài sản bị chiếm đoạt thông thường phải từ 2.000.000 đồng đến dưới 50.000.000 đồng.
Trường hợp tài sản dưới 2.000.000 đồng, người thực hiện hành vi vẫn có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự nếu thuộc một trong các trường hợp đặc biệt được quy định tại khoản 1 Điều 174.
3.4. Người thực hiện hành vi có năng lực trách nhiệm hình sự
Cơ quan có thẩm quyền cần xác định độ tuổi chịu trách nhiệm hình sự và năng lực trách nhiệm hình sự của người thực hiện hành vi theo quy định của Bộ luật Hình sự.
Đây là những yếu tố cần thiết để xác định trách nhiệm hình sự đối với người bị buộc tội.
4. Các mức phạt Tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản theo Điều 174 Bộ luật Hình sự
Một trong những nội dung quan trọng nhất khi tìm hiểu tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản bị xử lý như thế nào là các khung hình phạt được quy định tại Điều 174 Bộ luật Hình sự.
4.1. Khung hình phạt thứ nhất: Phạt tù đến 03 năm
Theo khoản 1 Điều 174, người dùng thủ đoạn gian dối chiếm đoạt tài sản của người khác trị giá từ 2.000.000 đồng đến dưới 50.000.000 đồng có thể bị:
- Phạt cải tạo không giam giữ đến 03 năm; hoặc
- Phạt tù từ 06 tháng đến 03 năm.
Đối với tài sản dưới 2.000.000 đồng, người thực hiện hành vi vẫn có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự nếu thuộc một trong các trường hợp:
- Đã bị xử phạt vi phạm hành chính về hành vi chiếm đoạt tài sản mà còn vi phạm;
- Đã bị kết án về tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản hoặc một số tội chiếm đoạt tài sản được liệt kê tại Điều 174, chưa được xóa án tích mà còn vi phạm;
- Gây ảnh hưởng xấu đến an ninh, trật tự, an toàn xã hội;
- Tài sản là phương tiện kiếm sống chính của người bị hại và gia đình họ.
4.2. Khung hình phạt thứ hai: Phạt tù từ 02 năm đến 07 năm
Theo khoản 2 Điều 174, người phạm tội có thể bị phạt tù từ 02 năm đến 07 năm nếu thuộc một trong các trường hợp:
- Có tổ chức;
- Có tính chất chuyên nghiệp;
- Chiếm đoạt tài sản trị giá từ 50.000.000 đồng đến dưới 200.000.000 đồng;
- Tái phạm nguy hiểm;
- Lợi dụng chức vụ, quyền hạn hoặc lợi dụng danh nghĩa cơ quan, tổ chức;
- Dùng thủ đoạn xảo quyệt.
4.3. Khung hình phạt thứ ba: Phạt tù từ 07 năm đến 15 năm
Theo khoản 3 Điều 174, người phạm tội có thể bị phạt tù từ 07 năm đến 15 năm trong các trường hợp:
- Chiếm đoạt tài sản trị giá từ 200.000.000 đồng đến dưới 500.000.000 đồng;
- Lợi dụng thiên tai, dịch bệnh.
4.4. Khung hình phạt thứ tư: Phạt tù từ 12 năm đến 20 năm hoặc tù chung thân
Theo khoản 4 Điều 174, người phạm tội có thể bị phạt tù từ 12 năm đến 20 năm hoặc tù chung thân nếu:
- Chiếm đoạt tài sản trị giá từ 500.000.000 đồng trở lên;
- Lợi dụng hoàn cảnh chiến tranh, tình trạng khẩn cấp.
Đây là khung hình phạt nghiêm khắc nhất đối với Tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản.
4.5. Hình phạt bổ sung
Ngoài hình phạt chính, theo khoản 5 Điều 174 Bộ luật Hình sự, người phạm tội còn có thể bị:
- Phạt tiền từ 10.000.000 đồng đến 100.000.000 đồng;
- Cấm đảm nhiệm chức vụ;
- Cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định từ 01 năm đến 05 năm;
- Tịch thu một phần hoặc toàn bộ tài sản.
Việc áp dụng hình phạt bổ sung được xem xét theo quy định pháp luật và tình tiết cụ thể của vụ án.
5. Lừa đảo chiếm đoạt tài sản dưới 2 triệu đồng có bị đi tù không?
Không phải mọi trường hợp lừa đảo chiếm đoạt tài sản dưới 2.000.000 đồng đều bị truy cứu trách nhiệm hình sự.
Theo khoản 1 Điều 174 Bộ luật Hình sự, người thực hiện hành vi chiếm đoạt tài sản dưới 2.000.000 đồng vẫn có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự nếu thuộc một trong những trường hợp luật định.
Cụ thể:
- Đã bị xử phạt vi phạm hành chính về hành vi chiếm đoạt tài sản mà còn vi phạm;
- Đã bị kết án về một trong các tội chiếm đoạt tài sản được luật liệt kê, chưa được xóa án tích mà còn vi phạm;
- Gây ảnh hưởng xấu đến an ninh, trật tự, an toàn xã hội;
- Tài sản bị chiếm đoạt là phương tiện kiếm sống chính của người bị hại và gia đình họ.
Nếu không thuộc những trường hợp này, việc xử lý sẽ được xem xét theo quy định pháp luật có liên quan, tùy thuộc vào hành vi và các tình tiết cụ thể.
6. Lừa đảo qua mạng Internet bị xử lý như thế nào?
Hiện nay, các hành vi lừa đảo qua mạng Internet diễn ra dưới nhiều hình thức khác nhau, gây thiệt hại cho người dân.
Một số thủ đoạn phổ biến gồm:
- Giả danh nhân viên ngân hàng yêu cầu cung cấp mã OTP;
- Giả danh công an, viện kiểm sát hoặc cơ quan nhà nước để yêu cầu chuyển tiền;
- Tạo website bán hàng giả hoặc website đầu tư không có thật;
- Chiếm quyền sử dụng tài khoản mạng xã hội để nhắn tin vay tiền;
- Đưa ra lời mời đầu tư tài chính với lợi nhuận cao nhằm chiếm đoạt tiền;
- Gửi đường dẫn giả mạo để đánh cắp thông tin tài khoản ngân hàng.
Nếu hành vi đáp ứng đầy đủ dấu hiệu cấu thành Tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản, người thực hiện có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo Điều 174 Bộ luật Hình sự.
Tùy tính chất và phương thức thực hiện, hành vi còn có thể liên quan đến các tội danh khác theo quy định pháp luật.
Người bị hại cần nhanh chóng lưu giữ tin nhắn, đường dẫn, số tài khoản nhận tiền, chứng từ chuyển khoản và thông tin liên quan để cung cấp cho cơ quan có thẩm quyền.
7. Phân biệt Tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản và Tội lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản
Trong thực tế, nhiều người nhầm lẫn giữa hành vi lừa đảo chiếm đoạt tài sản và lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản.
Hai tội danh này đều liên quan đến hành vi chiếm đoạt tài sản nhưng có sự khác biệt quan trọng về thời điểm và phương thức thực hiện hành vi gian dối.
| Tiêu chí | Lừa đảo chiếm đoạt tài sản | Lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản |
|---|---|---|
| Điều luật | Điều 174 | Điều 175 |
| Thủ đoạn | Dùng gian dối để làm người khác giao tài sản | Ban đầu nhận tài sản hợp pháp thông qua vay, mượn, thuê hoặc hợp đồng |
| Thời điểm gian dối | Thường có trước khi người bị hại giao tài sản | Có thể phát sinh sau khi đã nhận tài sản hợp pháp |
| Hành vi điển hình | Giả mạo thông tin để lấy tiền | Nhận tài sản hợp pháp rồi dùng thủ đoạn chiếm đoạt theo điều kiện luật định |
Ví dụ về lừa đảo: Một người giả danh chủ sở hữu nhà đất, cung cấp giấy tờ giả để nhận tiền đặt cọc của người mua.
Ví dụ về lạm dụng tín nhiệm: Một người vay tài sản hợp pháp rồi sử dụng thủ đoạn gian dối hoặc bỏ trốn để chiếm đoạt tài sản, hoặc cố tình không trả dù có điều kiện, khả năng theo các trường hợp được quy định tại Điều 175.
Việc xác định tội danh phải dựa trên toàn bộ diễn biến sự việc, chứng cứ và các dấu hiệu pháp lý, không chỉ căn cứ vào việc người nhận tiền không trả lại tiền.
8. Người bị lừa đảo chiếm đoạt tài sản cần làm gì?
Khi phát hiện mình bị lừa đảo chiếm đoạt tài sản, người bị hại cần bình tĩnh thực hiện các bước sau:
Bước 1: Thu thập và bảo quản chứng cứ
Người bị hại nên lưu giữ:
- Tin nhắn, email và nội dung trao đổi;
- Hình ảnh, video, đường dẫn website liên quan;
- Thông tin tài khoản ngân hàng nhận tiền;
- Sao kê và chứng từ chuyển khoản;
- Hợp đồng, giấy biên nhận hoặc giấy tờ giao dịch;
- Thông tin nhận dạng và liên hệ của người có liên quan.
Không nên tự ý chỉnh sửa hoặc xóa dữ liệu gốc có thể dùng làm chứng cứ.
Bước 2: Liên hệ ngân hàng nếu vừa chuyển tiền
Nếu vừa thực hiện giao dịch chuyển tiền và nghi ngờ bị lừa đảo, người bị hại cần nhanh chóng liên hệ ngân hàng để thông báo, đề nghị hỗ trợ tra soát và áp dụng biện pháp phù hợp theo quy trình của ngân hàng.
Việc thông báo sớm không bảo đảm chắc chắn thu hồi được tiền nhưng có thể hỗ trợ quá trình xử lý giao dịch.
Bước 3: Làm đơn tố giác tội phạm
Người bị hại có thể tố giác hành vi có dấu hiệu phạm tội với cơ quan công an có thẩm quyền hoặc cơ quan tiếp nhận tố giác theo quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự.
Nội dung tố giác nên trình bày:
- Thông tin người tố giác;
- Thông tin người bị tố giác nếu xác định được;
- Thời gian và địa điểm xảy ra sự việc;
- Diễn biến hành vi gian dối;
- Số tiền hoặc giá trị tài sản bị chiếm đoạt;
- Tài liệu, chứng cứ kèm theo;
- Yêu cầu xác minh và xử lý theo quy định pháp luật.
Bước 4: Theo dõi quá trình giải quyết
Sau khi nộp đơn, người tố giác nên lưu lại giấy tiếp nhận hoặc thông tin về việc đã gửi đơn để thuận tiện theo dõi quá trình giải quyết.
Nếu cần bổ sung tài liệu, chứng cứ, người bị hại nên thực hiện theo yêu cầu hợp pháp của cơ quan có thẩm quyền.
Bước 5: Yêu cầu bồi thường và hoàn trả tài sản
Người bị hại có thể đề nghị cơ quan tiến hành tố tụng xem xét giải quyết vấn đề trả lại tài sản, bồi thường thiệt hại theo quy định pháp luật.
Việc hoàn trả tài sản và bồi thường được xem xét căn cứ vào tài liệu, chứng cứ và kết quả giải quyết vụ án.
9. Người phạm tội lừa đảo có phải trả lại tiền cho người bị hại không?
Có. Ngoài trách nhiệm hình sự, người phạm tội còn có thể phải thực hiện nghĩa vụ hoàn trả tài sản và bồi thường thiệt hại theo quy định pháp luật.
Điều 48 Bộ luật Hình sự quy định về việc trả lại tài sản, sửa chữa hoặc bồi thường thiệt hại và buộc công khai xin lỗi trong những trường hợp luật định.
Theo đó, Tòa án có thể xem xét:
- Trả lại tài sản đã chiếm đoạt cho người bị hại;
- Bồi thường thiệt hại theo quy định pháp luật;
- Buộc thực hiện các nghĩa vụ dân sự khác có liên quan.
Việc người phạm tội đã trả lại tiền hoặc khắc phục một phần hậu quả có thể được xem xét là tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình sự nếu đáp ứng điều kiện pháp luật. Tuy nhiên, việc hoàn trả tài sản không mặc nhiên làm chấm dứt trách nhiệm hình sự.
10. Những câu hỏi thường gặp về Tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản
10.1. Lừa đảo chiếm đoạt tài sản bao nhiêu tiền thì bị truy cứu trách nhiệm hình sự?
Thông thường, giá trị tài sản bị chiếm đoạt từ 2.000.000 đồng trở lên có thể là căn cứ truy cứu trách nhiệm hình sự nếu có đầy đủ dấu hiệu cấu thành tội phạm. Trường hợp dưới 2.000.000 đồng vẫn có thể bị truy cứu nếu thuộc các trường hợp được quy định tại khoản 1 Điều 174 Bộ luật Hình sự.
10.2. Lừa đảo chiếm đoạt tài sản có thể bị tù chung thân không?
Có. Theo khoản 4 Điều 174 Bộ luật Hình sự, người phạm tội có thể bị phạt tù từ 12 năm đến 20 năm hoặc tù chung thân nếu chiếm đoạt tài sản trị giá từ 500.000.000 đồng trở lên hoặc thuộc trường hợp lợi dụng hoàn cảnh chiến tranh, tình trạng khẩn cấp.
10.3. Người lừa đảo trả lại tiền thì có bị đi tù không?
Việc trả lại tiền không tự động loại trừ trách nhiệm hình sự. Đây có thể là tình tiết được xem xét giảm nhẹ hình phạt nếu đáp ứng điều kiện pháp luật.
10.4. Bị lừa chuyển tiền qua ngân hàng có thể tố cáo ở đâu?
Người bị hại có thể gửi đơn tố giác đến cơ quan công an có thẩm quyền hoặc cơ quan tiếp nhận tố giác theo quy định. Đồng thời, cần nhanh chóng thông báo cho ngân hàng và bảo quản chứng từ chuyển khoản.
10.5. Không có hợp đồng bằng văn bản thì có tố giác lừa đảo được không?
Có. Việc không có hợp đồng bằng văn bản không đồng nghĩa người bị hại mất quyền tố giác. Người bị hại có thể cung cấp tin nhắn, dữ liệu điện tử, chứng từ chuyển khoản, lời khai và các tài liệu hợp pháp khác để cơ quan có thẩm quyền xác minh.
11. Luật Quốc Tế Song Thịnh tư vấn và hỗ trợ các vấn đề pháp lý liên quan đến lừa đảo chiếm đoạt tài sản
Các vụ việc lừa đảo chiếm đoạt tài sản thường có diễn biến phức tạp, đặc biệt khi liên quan đến giao dịch chuyển khoản ngân hàng, mua bán nhà đất, đầu tư tài chính, hợp đồng vay mượn hoặc giao dịch trên Internet.
Việc xác định đúng dấu hiệu pháp lý, bảo quản chứng cứ và thực hiện thủ tục tố giác đúng quy định có ý nghĩa quan trọng trong quá trình bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người bị hại.
Luật Quốc Tế Song Thịnh hỗ trợ khách hàng trong phạm vi dịch vụ pháp lý như:
- Tư vấn dấu hiệu pháp lý của hành vi lừa đảo chiếm đoạt tài sản;
- Hướng dẫn chuẩn bị hồ sơ, tài liệu và chứng cứ;
- Hỗ trợ soạn thảo đơn tố giác, đơn kiến nghị và văn bản pháp lý;
- Tư vấn quyền yêu cầu hoàn trả tài sản và bồi thường thiệt hại;
- Tư vấn, hỗ trợ giải quyết tranh chấp dân sự có liên quan;
- Hỗ trợ pháp lý trong quá trình làm việc với cơ quan có thẩm quyền theo quy định.
Thông tin liên hệ:
LUẬT QUỐC TẾ SONG THỊNH
Website: https://luatsongthinh.com/
Trang liên hệ: https://luatsongthinh.com/lien-he-luat-song-thinh/
12. Kết luận: Tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản bị xử lý như thế nào?
Tóm lại, tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản bị xử lý như thế nào được xác định chủ yếu theo Điều 174 Bộ luật Hình sự. Tùy giá trị tài sản bị chiếm đoạt và các tình tiết định khung, người phạm tội có thể bị cải tạo không giam giữ, phạt tù từ 06 tháng đến 20 năm hoặc tù chung thân.
Người bị hại cần nhanh chóng bảo quản chứng cứ, thông báo cho ngân hàng nếu có giao dịch chuyển tiền và thực hiện quyền tố giác đến cơ quan có thẩm quyền. Đồng thời, việc yêu cầu hoàn trả tài sản và bồi thường thiệt hại cần được thực hiện theo đúng quy định pháp luật.
Nếu đang gặp phải vụ việc có dấu hiệu lừa đảo chiếm đoạt tài sản, khách hàng nên tìm hiểu kỹ căn cứ pháp lý và lựa chọn phương án bảo vệ quyền lợi phù hợp.
TÀI LIỆU PHÁP LÝ THAM KHẢO
- Bộ luật Hình sự năm 2015, được sửa đổi, bổ sung năm 2017 và các văn bản có liên quan.
- Điều 174 Bộ luật Hình sự – Tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản.
- Điều 175 Bộ luật Hình sự – Tội lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản.
- Điều 48 Bộ luật Hình sự – Trả lại tài sản, sửa chữa hoặc bồi thường thiệt hại.
- Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015 và các văn bản sửa đổi, bổ sung có liên quan.
- Văn bản hợp nhất số 11/VBHN-VPQH năm 2025 về Bộ luật Hình sự.
Liên kết tham khảo pháp luật:
- Điều 174 Bộ luật Hình sự: https://hethongphapluat.com/van-ban-hop-nhat-11-vbhn-vpqh-nam-2025-hop-nhat-bo-luat-hinh-su-do-van-phong-quoc-hoi-ban-hanh/dieu-174
- Bộ luật Hình sự – Cổng thông tin văn bản pháp luật của Bộ Tư pháp: https://vbpl.moj.gov.vn/
- Hướng dẫn về xử lý hành vi lừa đảo trên môi trường Internet: https://xaydungchinhsach.chinhphu.vn/muc-xu-phat-hanh-vi-su-dung-moi-truong-internet-de-lua-dao-chiem-doat-tai-san-119241125085950532.htm
