Nội dung bài viết

So sánh Tòa án hay Trọng tài thương mại có ưu thế hơn về thẩm quyền, bảo mật, thời gian, chi phí, phán quyết và khả năng thi hành.

Khi ký kết hợp đồng hoặc khi tranh chấp đã phát sinh, doanh nghiệp thường đứng trước câu hỏi: nên giải quyết tại Tòa án hay Trọng tài thương mại?

Đây không chỉ là lựa chọn về cơ quan giải quyết. Mỗi phương thức có điều kiện áp dụng, thủ tục, chi phí, mức độ bảo mật và khả năng thi hành khác nhau. Một điều khoản được soạn không rõ ràng có thể khiến doanh nghiệp nộp đơn sai cơ quan, mất thời gian xử lý hoặc phát sinh tranh luận về thẩm quyền.

Công ty Luật Quốc Tế Song Thịnh hỗ trợ doanh nghiệp rà soát hợp đồng, đánh giá thỏa thuận giải quyết tranh chấp và lựa chọn phương án phù hợp với chứng cứ, tài sản, chi phí và mục tiêu kinh doanh thực tế.

Xem thêm: luật sư giải quyết tranh chấp hợp đồng

So sánh lựa chọn Tòa án hay Trọng tài thương mại khi giải quyết tranh chấp

Tòa án và Trọng tài thương mại là gì?

Giải quyết tranh chấp tại Tòa án

Tòa án là cơ quan xét xử của Nhà nước. Thẩm quyền giải quyết tranh chấp được xác định theo pháp luật tố tụng, căn cứ vào loại tranh chấp, cấp Tòa án, lãnh thổ và những yếu tố khác của vụ việc.

Khi tranh chấp thuộc thẩm quyền, một bên có quyền khởi kiện tại Tòa án mà không cần bên còn lại đồng ý tại thời điểm khởi kiện.

Giải quyết tranh chấp bằng Trọng tài thương mại

Trọng tài thương mại là phương thức giải quyết tranh chấp do các bên thỏa thuận. Hội đồng Trọng tài chỉ có thẩm quyền khi tồn tại thỏa thuận Trọng tài hợp pháp và có thể thực hiện được.

Thỏa thuận này có thể được lập dưới dạng:

Điều khoản Trọng tài trong hợp đồng;
Phụ lục hợp đồng;
Thỏa thuận riêng;
Trao đổi bằng văn bản;
Thỏa thuận được lập sau khi tranh chấp phát sinh;
Các hình thức bằng văn bản khác được pháp luật công nhận.

Nếu không có thỏa thuận Trọng tài, một bên không thể tự mình đưa tranh chấp ra Trọng tài và buộc bên còn lại tham gia.

Bảng so sánh Tòa án và Trọng tài thương mại

Khi nào Tòa án có thẩm quyền giải quyết?

Tòa án thường có thẩm quyền khi:

Tranh chấp thuộc thẩm quyền giải quyết của Tòa án;
Hợp đồng không có thỏa thuận Trọng tài;
Thỏa thuận Trọng tài vô hiệu;
Thỏa thuận Trọng tài không thể thực hiện được;
Tranh chấp nằm ngoài phạm vi thỏa thuận Trọng tài;
Pháp luật quy định Tòa án có thẩm quyền đối với loại việc đó;
Các bên lựa chọn Tòa án trong trường hợp pháp luật cho phép.

Trước khi nộp đơn, doanh nghiệp cần kiểm tra:

Quan hệ pháp luật tranh chấp;
Tòa án có thẩm quyền theo cấp;
Tòa án có thẩm quyền theo lãnh thổ;
Trụ sở hoặc nơi cư trú của bị đơn;
Nơi thực hiện hợp đồng;
Thỏa thuận lựa chọn Tòa án;
Yếu tố nước ngoài;
Đối tượng tranh chấp;
Thời hiệu khởi kiện.

Nếu xác định sai Tòa án, đơn khởi kiện có thể bị chuyển, yêu cầu sửa đổi hoặc trả lại, làm kéo dài thời gian xử lý.

Khi nào Trọng tài thương mại có thẩm quyền?

Hội đồng Trọng tài chỉ có thẩm quyền khi tồn tại thỏa thuận Trọng tài hợp lệ.

Doanh nghiệp cần kiểm tra:

Thỏa thuận có được lập bằng văn bản hay không;
Người xác lập có thẩm quyền hay không;
Tranh chấp có thuộc lĩnh vực được giải quyết bằng Trọng tài không;
Tên Trung tâm Trọng tài có chính xác không;
Thỏa thuận có thể thực hiện được không;
Yêu cầu khởi kiện có thuộc phạm vi thỏa thuận không;
Thời hiệu khởi kiện còn hay đã hết;
Các bên đã thỏa thuận quy tắc tố tụng nào;
Địa điểm và ngôn ngữ tố tụng được xác định ra sao;
Pháp luật nào được áp dụng.

Việc hợp đồng chỉ ghi chung chung “tranh chấp được giải quyết bằng Trọng tài” có thể làm phát sinh tranh luận về hình thức Trọng tài và tổ chức giải quyết.

Ưu điểm của việc khởi kiện tại Tòa án

Không bắt buộc phải có thỏa thuận trước

Nếu vụ việc thuộc thẩm quyền, nguyên đơn có thể nộp đơn mà không cần bị đơn đồng ý tại thời điểm tranh chấp.

Có cơ chế xét xử nhiều cấp

Bản án sơ thẩm có thể được xem xét theo thủ tục phúc thẩm nếu có kháng cáo hoặc kháng nghị hợp lệ.

Đây là cơ hội để đương sự yêu cầu xem xét lại bản án sơ thẩm trong phạm vi tố tụng.

Chi phí ban đầu có thể phù hợp hơn

Án phí và tạm ứng án phí được xác định theo quy định. Trong một số tranh chấp có giá trị lớn, chi phí ban đầu tại Tòa án có thể thấp hơn phí Trọng tài.

Quyền lực hỗ trợ tố tụng rộng

Tòa án có cơ chế thu thập chứng cứ, triệu tập người tham gia tố tụng, định giá, giám định và áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời theo quy định.

Phù hợp với tranh chấp nhiều chủ thể

Một số vụ việc có nhiều bên liên quan, nhiều yêu cầu hoặc nhiều quan hệ pháp luật có thể phù hợp hơn với cơ chế của Tòa án.

Hạn chế khi giải quyết tại Tòa án

Doanh nghiệp cần cân nhắc:

Thủ tục tố tụng chặt chẽ;
Có thể trải qua sơ thẩm và phúc thẩm;
Thời gian thực tế phụ thuộc tính chất vụ án;
Việc xét xử thường công khai;
Các bên không được lựa chọn Thẩm phán;
Có thể ảnh hưởng đến bí mật kinh doanh;
Vụ việc có yếu tố nước ngoài có thể phát sinh ủy thác tư pháp;
Sau khi có bản án vẫn phải thực hiện thủ tục thi hành án nếu bên thua kiện không tự nguyện.

Tòa án không phải lúc nào cũng chậm và Trọng tài không phải lúc nào cũng nhanh. Thời gian còn phụ thuộc hồ sơ, chứng cứ, thái độ của các bên và tính phức tạp của vụ việc.

Ưu điểm của Trọng tài thương mại

Bảo mật thông tin

Phiên họp Trọng tài thường không công khai. Đây là lợi thế quan trọng đối với tranh chấp liên quan đến:

Bí mật kinh doanh;
Công nghệ;
Giá bán;
Dữ liệu khách hàng;
Cơ cấu đầu tư;
Giao dịch chuyển nhượng vốn;
Hợp đồng quốc tế;
Thông tin tài chính nội bộ.

Được lựa chọn Trọng tài viên

Doanh nghiệp có thể lựa chọn Trọng tài viên có kinh nghiệm phù hợp với xây dựng, bất động sản, đầu tư, tài chính, logistics, công nghệ hoặc thương mại quốc tế.

Thủ tục linh hoạt

Các bên có thể thỏa thuận địa điểm, ngôn ngữ, số lượng Trọng tài viên và những nội dung tố tụng khác trong phạm vi pháp luật cho phép.

Phán quyết có tính chung thẩm

Phán quyết Trọng tài có tính chung thẩm kể từ ngày ban hành và không bị kháng cáo theo thủ tục phúc thẩm.

Điều này có thể giúp rút ngắn quá trình giải quyết nhưng cũng đòi hỏi doanh nghiệp chuẩn bị hồ sơ và chiến lược tranh tụng chặt chẽ ngay từ đầu.

Phù hợp với giao dịch quốc tế

Trọng tài thường được các bên trong hợp đồng quốc tế lựa chọn nhờ khả năng thống nhất một cơ chế giải quyết trung lập, linh hoạt về ngôn ngữ và chuyên môn.

Hạn chế của Trọng tài thương mại

Phải có thỏa thuận Trọng tài

Nếu không có thỏa thuận hợp pháp, Trọng tài không có thẩm quyền.

Phí Trọng tài phải được tính toán trước

Phí thường phụ thuộc giá trị tranh chấp, số lượng Trọng tài viên và quy tắc của tổ chức Trọng tài. Nguyên đơn có thể phải nộp phí ngay từ giai đoạn đầu.

Không có thủ tục phúc thẩm

Phán quyết chung thẩm nên doanh nghiệp không có một cấp xét xử thứ hai để yêu cầu xem xét lại toàn bộ nội dung tranh chấp.

Có thể phát sinh yêu cầu hủy phán quyết

Một bên có quyền yêu cầu Tòa án hủy phán quyết nếu cho rằng có căn cứ luật định. Tuy nhiên, thủ tục này không phải là xét xử phúc thẩm lại vụ tranh chấp.

Cần sự hỗ trợ của Tòa án trong một số trường hợp

Hoạt động Trọng tài vẫn có thể cần Tòa án hỗ trợ về chứng cứ, biện pháp khẩn cấp tạm thời, triệu tập người làm chứng hoặc những vấn đề khác theo pháp luật.

Nên chọn Tòa án trong trường hợp nào?

Doanh nghiệp có thể ưu tiên Tòa án khi:

Hợp đồng không có điều khoản Trọng tài;
Không thể đạt thỏa thuận Trọng tài sau khi tranh chấp phát sinh;
Vụ việc có nhiều người liên quan ngoài hợp đồng;
Cần cơ chế triệu tập và thu thập chứng cứ mạnh;
Cần xem xét bản án qua nhiều cấp xét xử;
Chi phí tố tụng là yếu tố quan trọng;
Tranh chấp có nhiều yêu cầu phức tạp;
Đối tác không hợp tác;
Loại tranh chấp phù hợp hơn với thẩm quyền Tòa án;
Doanh nghiệp không đặt nặng yêu cầu bảo mật.

Nên chọn Trọng tài trong trường hợp nào?

Trọng tài có thể phù hợp hơn khi:

Các bên đã có thỏa thuận Trọng tài rõ ràng;
Tranh chấp có giá trị lớn;
Hợp đồng có yếu tố nước ngoài;
Doanh nghiệp cần bảo mật;
Tranh chấp đòi hỏi kiến thức chuyên ngành;
Các bên muốn lựa chọn người giải quyết;
Cần chủ động về địa điểm và ngôn ngữ;
Muốn có phán quyết chung thẩm;
Các bên là doanh nghiệp có khả năng thực hiện phán quyết;
Hợp đồng thuộc lĩnh vực xây dựng, đầu tư, logistics, tài chính hoặc công nghệ.

Bảng lựa chọn theo tình huống thực tế

Bảng trên chỉ mang tính định hướng. Lựa chọn cuối cùng phải dựa trên nội dung hợp đồng, chứng cứ, tài sản và đặc điểm của các bên.

Tranh chấp đã phát sinh nhưng không có điều khoản Trọng tài thì sao?

Nếu hợp đồng không có điều khoản Trọng tài, các bên vẫn có thể lập một thỏa thuận Trọng tài riêng sau khi tranh chấp phát sinh.

Thỏa thuận cần xác định rõ:

Tranh chấp được đưa ra giải quyết;
Tổ chức Trọng tài hoặc hình thức Trọng tài;
Quy tắc tố tụng;
Số lượng Trọng tài viên;
Địa điểm giải quyết;
Ngôn ngữ;
Luật áp dụng;
Phạm vi yêu cầu;
Người có thẩm quyền ký.

Nếu một bên không đồng ý xác lập thỏa thuận, bên còn lại thường phải lựa chọn Tòa án có thẩm quyền.

Hợp đồng có điều khoản Trọng tài thì có được kiện tại Tòa án không?

Về nguyên tắc, nếu các bên có thỏa thuận Trọng tài hợp lệ và có thể thực hiện được, Tòa án sẽ từ chối thụ lý tranh chấp thuộc phạm vi thỏa thuận đó, trừ trường hợp pháp luật có quy định khác.

Doanh nghiệp cần kiểm tra điều khoản Trọng tài có:

Bị vô hiệu hay không;
Không thể thực hiện được hay không;
Bao phủ toàn bộ tranh chấp hay chỉ một phần;
Chỉ định đúng tổ chức Trọng tài hay không;
Được người có thẩm quyền xác lập hay không.

Không nên tự kết luận điều khoản vô hiệu chỉ vì cách diễn đạt chưa hoàn chỉnh. Việc đánh giá phải dựa trên toàn bộ hợp đồng và quy định pháp luật.

Toà án hay Trọng Tài Thương Mại, Lựa chọn Thời gian giải quyết phương thức nào nhanh hơn?

Không thể khẳng định mọi vụ việc tại Trọng tài đều nhanh hơn Tòa án.

Thời gian thực tế phụ thuộc:

Mức độ phức tạp của tranh chấp;
Số lượng các bên;
Khối lượng chứng cứ;
Việc định giá hoặc giám định;
Yếu tố nước ngoài;
Thái độ hợp tác của các bên;
Việc áp dụng biện pháp khẩn cấp;
Lịch trình của cơ quan giải quyết;
Yêu cầu hủy phán quyết hoặc kháng cáo;
Quá trình thi hành kết quả.

Ưu điểm của Trọng tài là không có thủ tục phúc thẩm. Tuy nhiên, tranh chấp phức tạp vẫn có thể cần nhiều thời gian để trao đổi chứng cứ và tổ chức phiên họp.

Phương thức nào có chi phí thấp hơn?

Chi phí cần được tính trên toàn bộ quá trình chứ không chỉ phí nộp đơn.

Một phương thức có phí nộp ban đầu thấp hơn chưa chắc có tổng chi phí thấp hơn nếu thời gian giải quyết kéo dài hoặc làm gián đoạn hoạt động kinh doanh.

Bản án và phán quyết được thi hành như thế nào?

Bản án, quyết định của Tòa án đã có hiệu lực và phán quyết Trọng tài đều có thể được yêu cầu thi hành theo pháp luật về thi hành án dân sự.

Tuy nhiên, kết quả có lợi không đồng nghĩa doanh nghiệp chắc chắn thu hồi được tiền ngay.

Khả năng thi hành phụ thuộc vào:

Tài sản của bên phải thi hành;
Số dư tài khoản;
Quyền sử dụng đất;
Phần vốn góp hoặc cổ phần;
Khoản phải thu;
Hàng hóa và máy móc;
Thứ tự thanh toán;
Tình trạng pháp lý của tài sản;
Các nghĩa vụ với chủ nợ khác;
Việc tài sản đã bị thế chấp hoặc kê biên.

Do đó, doanh nghiệp phải đánh giá khả năng thi hành ngay từ khi lựa chọn phương thức giải quyết tranh chấp bằng trọng tài.

Những sai lầm thường gặp khi soạn điều khoản giải quyết tranh chấp

Vừa chọn Tòa án vừa chọn Trọng tài không rõ ràng

Điều khoản cho phép một bên tùy ý lựa chọn nhưng không quy định rõ điều kiện có thể làm phát sinh tranh luận về thẩm quyền.

Ghi sai tên tổ chức Trọng tài

Tên Trung tâm Trọng tài cần được ghi chính xác theo tên pháp lý.

Sao chép điều khoản từ hợp đồng khác

Mỗi hợp đồng có chủ thể, đối tượng và yếu tố quốc tế khác nhau. Không nên sử dụng máy móc một mẫu điều khoản.

Không xác định phạm vi tranh chấp

Điều khoản nên bao quát tranh chấp phát sinh từ hoặc liên quan đến hợp đồng, bao gồm hiệu lực, thực hiện, vi phạm, chấm dứt và hậu quả pháp lý.

Không quy định ngôn ngữ trong hợp đồng quốc tế

Nếu không thỏa thuận rõ, các bên có thể tranh luận về ngôn ngữ tố tụng và chi phí dịch thuật.

Không kiểm tra thẩm quyền của người ký

Thỏa thuận Trọng tài có thể bị phản đối nếu người xác lập không có thẩm quyền và không được công nhận hợp lệ.

Lựa chọn Toà án hay Trọng Tài Thương Mại ngay từ lúc soạn hợp đồng

Doanh nghiệp nên đánh giá trước:

Đối tác là cá nhân hay doanh nghiệp;
Đối tác ở trong nước hay nước ngoài;
Giá trị hợp đồng;
Loại tài sản giao dịch;
Yêu cầu bảo mật;
Khả năng phát sinh tranh chấp kỹ thuật;
Số lượng các bên;
Nơi có tài sản để thi hành;
Ngôn ngữ hợp đồng;
Chi phí có thể chấp nhận;
Nhu cầu được xem xét qua nhiều cấp;
Khả năng lựa chọn Trọng tài viên.

Điều khoản giải quyết tranh chấp phải được xem là một phần quan trọng của hợp đồng, không phải nội dung phụ chỉ được quan tâm khi tranh chấp đã xảy ra.

Vai trò của luật sư khi lựa chọn cơ quan giải quyết

Luật sư có thể hỗ trợ:

Rà soát điều khoản giải quyết tranh chấp;
Đánh giá hiệu lực thỏa thuận Trọng tài;
Xác định Tòa án có thẩm quyền;
Kiểm tra thời hiệu khởi kiện;
So sánh chi phí và thời gian;
Phân tích yêu cầu bảo mật;
Đánh giá tính chất chứng cứ;
Kiểm tra yếu tố nước ngoài;
Đánh giá khả năng thi hành;
Soạn điều khoản Tòa án;
Soạn điều khoản Trọng tài;
Chuẩn bị đơn khởi kiện;
Đại diện tham gia tố tụng;
Tư vấn biện pháp khẩn cấp tạm thời;
Hỗ trợ thi hành bản án hoặc phán quyết.

Lựa chọn đúng ngay từ đầu giúp doanh nghiệp tránh nộp đơn sai cơ quan và hạn chế tranh luận không cần thiết về thẩm quyền.

Xem thêm: luật sư tranh tụng tại Tòa án

Quy trình tư vấn tại Công ty Luật Quốc Tế Song Thịnh

Bước 1: Tiếp nhận hợp đồng và hồ sơ

Khách hàng cung cấp hợp đồng, phụ lục, chứng từ thực hiện và tài liệu trao đổi giữa các bên.

Bước 2: Kiểm tra điều khoản giải quyết tranh chấp bằng trọng tài thương mại

Luật sư đánh giá thỏa thuận Tòa án hoặc Trọng tài, người ký, phạm vi và khả năng thực hiện.

Bước 3: Phân tích từng phương án

Các phương án được so sánh về thẩm quyền, chứng cứ, chi phí, thời gian, bảo mật và thi hành.

Bước 4: Đề xuất chiến lược

Luật sư đề xuất thương lượng, khởi kiện tại Tòa án hoặc khởi kiện tại Trung tâm Trọng tài.

Bước 5: Thực hiện thủ tục

Luật sư chuẩn bị hồ sơ, đại diện khách hàng và bảo vệ quyền lợi trong suốt quá trình tố tụng.

Bước 6: Hỗ trợ thi hành kết quả

Sau khi có bản án hoặc phán quyết, luật sư tiếp tục tư vấn thủ tục yêu cầu thi hành.

Vì sao nên lựa chọn Công ty Luật Quốc Tế Song Thịnh?

Công ty Luật Quốc Tế Song Thịnh không lựa chọn Tòa án hoặc Trọng tài chỉ dựa trên nhận định chung. Mỗi hồ sơ được đánh giá theo:

Hiệu lực của hợp đồng;
Cơ sở thẩm quyền;
Chứng cứ thực tế;
Giá trị tranh chấp;
Mục tiêu bảo mật;
Chi phí tố tụng;
Tài sản của bên vi phạm;
Khả năng thi hành kết quả.

Với kinh nghiệm trong pháp lý doanh nghiệp, hợp đồng, bất động sản và tranh tụng, Luật sư Âu Trung Huê cùng đội ngũ Công ty Luật Quốc Tế Song Thịnh hỗ trợ doanh nghiệp lựa chọn phương thức phù hợp và xây dựng chiến lược giải quyết tranh chấp chặt chẽ.

Liên hệ luật sư tư vấn lựa chọn Tòa án hay Trọng tài thương mại

Trước khi ký hợp đồng hoặc nộp đơn khởi kiện, doanh nghiệp nên kiểm tra điều khoản giải quyết tranh chấp để hạn chế rủi ro về thẩm quyền.

CÔNG TY LUẬT QUỐC TẾ SONG THỊNH

Luật sư phụ trách: Luật sư Âu Trung Huê
Văn phòng Võ Văn Kiệt – Phường An Đông, TP.HCM
Văn phòng Phú Nhuận – Phường Cầu Kiệu, TP.HCM
Hotline: 0945 076 879
Email: [email protected]
Website: luatsongthinh.com

Công ty Luật Quốc Tế Song Thịnh – Lựa chọn đúng cơ quan giải quyết, bảo vệ quyền lợi và khả năng thi hành trên thực tế.

Câu hỏi thường gặp

Không có điều khoản Trọng tài thì có được khởi kiện tại Trọng tài không?

Chỉ có thể khởi kiện tại Trọng tài nếu các bên có thỏa thuận Trọng tài hợp pháp. Các bên vẫn có thể lập thỏa thuận sau khi tranh chấp phát sinh.

Hợp đồng có điều khoản Trọng tài thì có kiện tại Tòa án được không?

Nếu thỏa thuận Trọng tài hợp lệ và có thể thực hiện được, Tòa án thường từ chối thụ lý tranh chấp thuộc phạm vi thỏa thuận, trừ trường hợp pháp luật quy định khác.

Trọng tài có luôn nhanh hơn Tòa án không?

Không. Thời gian phụ thuộc tính chất tranh chấp, chứng cứ, số lượng các bên và lịch trình tố tụng. Trọng tài có lợi thế không có thủ tục phúc thẩm.

Phán quyết Trọng tài có được kháng cáo không?

Không. Phán quyết mang tính chung thẩm. Một bên chỉ có thể yêu cầu Tòa án hủy phán quyết theo những căn cứ luật định.

Phương thức nào bảo mật tốt hơn?

Trọng tài thường có mức độ bảo mật cao hơn do phiên họp giải quyết tranh chấp không công khai.

Trọng tài hay Tòa án có chi phí thấp hơn?

Không thể kết luận chung. Cần tính án phí hoặc phí Trọng tài, chi phí luật sư, chuyên gia, giám định, dịch thuật và thời gian giải quyết.

Xem thêm: luật sư tranh tụng tại Trọng tài thương mại

Thắng kiện có chắc chắn thu hồi được tiền không?

Không. Khả năng thu hồi phụ thuộc tài sản và điều kiện thi hành của bên phải thi hành. Việc kiểm tra khả năng thi hành cần được thực hiện ngay từ đầu.

Có thể thương lượng trước khi khởi kiện không?

Có. Các bên có thể thương lượng trước hoặc trong quá trình giải quyết tranh chấp nhưng phải chú ý thời hiệu và nguy cơ chuyển dịch tài sản.

Xem thêm: thương lượng giải quyết tranh chấp

Lưu ý: Nội dung bài viết mang tính tham khảo chung. Việc lựa chọn Tòa án hoặc Trọng tài phải dựa trên hợp đồng, chứng cứ và tình trạng cụ thể của từng vụ việc.