Thương mại quốc tế: 9 vấn đề pháp lý doanh nghiệp cần biết năm 2026

THƯƠNG MẠI QUỐC TẾ LÀ GÌ?

Thương mại quốc tế có những quy định pháp lý nào? Tìm hiểu 9 vấn đề doanh nghiệp cần lưu ý về hợp đồng, xuất nhập khẩu và giải quyết tranh chấp.

Thương mại quốc tế – 9 vấn đề pháp lý doanh nghiệp cần biết
Công ty Luật Quốc tế Song Thịnh đồng hành cùng doanh nghiệp trong hoạt động thương mại quốc tế.

Thương mại quốc tế là hoạt động trao đổi hàng hóa, dịch vụ và các hoạt động thương mại khác giữa các quốc gia hoặc vùng lãnh thổ. Hoạt động này được thực hiện thông qua các giao dịch giữa doanh nghiệp, tổ chức và cá nhân thuộc những quốc gia khác nhau, góp phần mở rộng thị trường, thúc đẩy lưu thông hàng hóa và phát triển kinh tế.

Trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế, thương mại quốc tế ngày càng giữ vai trò quan trọng đối với doanh nghiệp Việt Nam. Nhiều doanh nghiệp tham gia vào hoạt động xuất khẩu, nhập khẩu, phân phối hàng hóa, cung ứng dịch vụ xuyên biên giới và hợp tác đầu tư với đối tác nước ngoài.

Tuy nhiên, các giao dịch này thường liên quan đến nhiều hệ thống pháp luật khác nhau, điều kiện kinh doanh, thủ tục hải quan, thanh toán quốc tế và phương thức giải quyết tranh chấp. Do đó, việc nắm rõ các quy định pháp luật về thương mại quốc tế là yếu tố cần thiết nhằm hạn chế rủi ro và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của doanh nghiệp.

1. Cơ sở pháp lý điều chỉnh hoạt động thương mại quốc tế

Hoạt động thương mại quốc tế chịu sự điều chỉnh của nhiều nguồn pháp luật khác nhau, tùy thuộc vào chủ thể, loại giao dịch và quốc gia có liên quan.

Một số văn bản và nguồn pháp lý quan trọng doanh nghiệp cần quan tâm gồm:

  • Luật Thương mại năm 2005: Quy định về hoạt động thương mại, mua bán hàng hóa, cung ứng dịch vụ và các hoạt động thương mại khác.

  • Bộ luật Dân sự năm 2015: Điều chỉnh các vấn đề về hợp đồng, nghĩa vụ dân sự và quan hệ dân sự có yếu tố nước ngoài.

  • Luật Quản lý ngoại thương năm 2017: Quy định về các biện pháp quản lý ngoại thương, xuất khẩu, nhập khẩu và hoạt động ngoại thương.

  • Luật Hải quan năm 2014: Quy định về quản lý nhà nước đối với hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu và thủ tục hải quan.

  • Các điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên: Có thể bao gồm các hiệp định thương mại tự do và điều ước quốc tế về mua bán hàng hóa, giải quyết tranh chấp.

Ngoài ra, doanh nghiệp cần lưu ý các quy định pháp luật của quốc gia đối tác và tập quán thương mại quốc tế được các bên lựa chọn áp dụng trong giao dịch.

2. Hợp đồng thương mại quốc tế và những nội dung cần có

Hợp đồng thương mại quốc tế là thỏa thuận giữa các bên có trụ sở thương mại tại những quốc gia khác nhau nhằm xác lập, thay đổi hoặc chấm dứt quyền và nghĩa vụ liên quan đến hoạt động thương mại.

Đây là căn cứ pháp lý quan trọng để xác định trách nhiệm của các bên trong quá trình thực hiện giao dịch.

Một hợp đồng thương mại quốc tế thường cần có những nội dung cơ bản sau:

  • Thông tin các bên: Tên doanh nghiệp, địa chỉ, người đại diện và thông tin pháp lý có liên quan.

  • Đối tượng hợp đồng: Tên hàng hóa, số lượng, chất lượng, quy cách và tiêu chuẩn kỹ thuật.

  • Giá cả và phương thức thanh toán: Đồng tiền thanh toán, thời hạn, phương thức thanh toán và chứng từ cần thiết.

  • Điều kiện giao hàng: Địa điểm, thời gian giao hàng và điều kiện phân chia chi phí, rủi ro.

  • Quyền và nghĩa vụ của các bên: Trách nhiệm giao hàng, nhận hàng, thanh toán và cung cấp chứng từ.

  • Phạt vi phạm và bồi thường thiệt hại: Các trường hợp phát sinh trách nhiệm và cách xác định mức phạt, thiệt hại.

  • Bất khả kháng: Các sự kiện và hậu quả pháp lý khi xảy ra sự kiện bất khả kháng.

  • Giải quyết tranh chấp: Cơ quan giải quyết, luật áp dụng, địa điểm và ngôn ngữ giải quyết tranh chấp.

Doanh nghiệp không nên chỉ sử dụng mẫu hợp đồng có sẵn mà cần điều chỉnh nội dung phù hợp với từng giao dịch, đặc biệt là các điều khoản về giao hàng, thanh toán, luật áp dụng và giải quyết tranh chấp.

Doanh nghiệp nên chủ động tìm hiểu các dịch vụ tư vấn và soạn thảo hợp đồng thương mại và rà soát hợp đồng nhằm bảo đảm các điều khoản được xây dựng phù hợp với đặc điểm giao dịch và hạn chế những rủi ro pháp lý có thể phát sinh.

Tư vấn và soạn thảo hợp đồng thương mạiTrang dịch vụ

Rà soát hợp đồng thương mạiTư vấn doanh nghiệp

3. Điều kiện giao hàng quốc tế theo Incoterms

Incoterms là bộ quy tắc do Phòng Thương mại Quốc tế (ICC) ban hành, được sử dụng rộng rãi trong các giao dịch mua bán hàng hóa quốc tế.

Incoterms giúp xác định trách nhiệm của người bán và người mua về giao hàng, phân chia chi phí và thời điểm chuyển giao rủi ro đối với hàng hóa.

Một số điều kiện giao hàng phổ biến theo Incoterms 2020 gồm:

Điều kiệnNội dung khái quát
EXWNgười bán đặt hàng hóa dưới quyền định đoạt của người mua tại địa điểm quy định
FCANgười bán giao hàng cho người chuyên chở hoặc người khác do người mua chỉ định
FOBNgười bán giao hàng lên tàu tại cảng xếp hàng quy định
CIFNgười bán chịu chi phí, bảo hiểm và cước phí vận tải đến cảng đích quy định
CFRNgười bán chịu chi phí và cước phí vận tải đến cảng đích quy định
DAPNgười bán giao hàng tại địa điểm đến, sẵn sàng để dỡ xuống
DDPNgười bán chịu trách nhiệm giao hàng tại địa điểm đến và thực hiện nghĩa vụ thông quan nhập khẩu theo điều kiện này

Khi lựa chọn điều kiện Incoterms, các bên cần ghi rõ phiên bản áp dụng, địa điểm hoặc cảng được chỉ định và điều kiện giao hàng cụ thể trong hợp đồng.

Cần lưu ý rằng Incoterms không tự điều chỉnh toàn bộ hợp đồng mua bán. Bộ quy tắc này không quyết định việc chuyển quyền sở hữu hàng hóa, phương thức thanh toán, chế tài vi phạm hoặc luật áp dụng cho hợp đồng.

4. Quy định về xuất khẩu, nhập khẩu hàng hóa

Xuất khẩu, nhập khẩu là hoạt động phổ biến trong thương mại quốc tế. Tuy nhiên, không phải mọi loại hàng hóa đều được tự do xuất khẩu hoặc nhập khẩu mà không cần đáp ứng điều kiện pháp lý.

Theo quy định pháp luật Việt Nam, tùy từng mặt hàng, doanh nghiệp có thể phải thực hiện các thủ tục như:

  • Kiểm tra hàng hóa có thuộc danh mục cấm xuất khẩu, cấm nhập khẩu hay không.

  • Xin giấy phép xuất khẩu, nhập khẩu đối với hàng hóa thuộc diện quản lý bằng giấy phép.

  • Thực hiện kiểm tra chuyên ngành, kiểm dịch hoặc kiểm tra chất lượng khi pháp luật yêu cầu.

  • Khai báo hải quan và nộp các khoản thuế, phí liên quan.

  • Chuẩn bị hóa đơn thương mại, phiếu đóng gói, vận đơn, chứng nhận xuất xứ và các chứng từ cần thiết khác.

Doanh nghiệp cần xác định chính xác mã số hàng hóa (mã HS) để tra cứu chính sách quản lý mặt hàng, thuế suất và các yêu cầu liên quan. Việc khai sai mã HS hoặc không đáp ứng điều kiện nhập khẩu có thể dẫn đến phát sinh chi phí, chậm thông quan hoặc bị xử lý theo quy định pháp luật.

Đối với nhà đầu tư nước ngoài có nhu cầu kinh doanh tại Việt Nam, việc tìm hiểu thủ tục thành lập công ty có vốn đầu tư nước ngoài cũng là một vấn đề pháp lý cần được quan tâm trước khi triển khai hoạt động thương mại.

Thành lập công ty vốn nước ngoài

5. Thanh toán quốc tế và các phương thức thanh toán phổ biến

Thanh toán là một trong những vấn đề quan trọng nhất khi thực hiện hợp đồng thương mại quốc tế. Do các bên thường ở những quốc gia khác nhau nên việc lựa chọn phương thức thanh toán phù hợp giúp hạn chế rủi ro và bảo đảm quyền lợi của mỗi bên.

Một số phương thức thanh toán phổ biến gồm:

Chuyển tiền bằng điện (T/T): Người mua yêu cầu ngân hàng chuyển tiền cho người bán theo thỏa thuận. Phương thức này tương đối linh hoạt nhưng mức độ an toàn phụ thuộc vào thời điểm thanh toán và uy tín của đối tác.

Thư tín dụng (L/C): Ngân hàng phát hành cam kết thanh toán cho người thụ hưởng khi xuất trình bộ chứng từ phù hợp với các điều kiện của thư tín dụng. Các bên cần kiểm tra kỹ nội dung L/C để hạn chế sai sót chứng từ.

Nhờ thu (Collection): Người bán thông qua ngân hàng để yêu cầu người mua thanh toán hoặc chấp nhận thanh toán trên cơ sở bộ chứng từ theo chỉ thị nhờ thu. Phương thức này không đồng nghĩa với việc ngân hàng bảo đảm người mua sẽ thanh toán.

Khi lựa chọn phương thức thanh toán, doanh nghiệp cần thỏa thuận rõ thời hạn, đồng tiền thanh toán, ngân hàng liên quan, phí giao dịch, chứng từ và cách xử lý khi một bên không thực hiện đúng nghĩa vụ.

6. Luật áp dụng đối với hợp đồng thương mại quốc tế

Một giao dịch thương mại quốc tế có thể liên quan đến nhiều quốc gia, vì vậy việc xác định pháp luật áp dụng là vấn đề đặc biệt quan trọng.

Các bên có thể thỏa thuận lựa chọn pháp luật điều chỉnh hợp đồng trong phạm vi được pháp luật cho phép. Tuy nhiên, việc lựa chọn này cần được xem xét trên cơ sở quy định về xung đột pháp luật, điều ước quốc tế và các quy định bắt buộc có liên quan.

Một văn kiện cần lưu ý là Công ước Liên Hợp Quốc về hợp đồng mua bán hàng hóa quốc tế năm 1980 (CISG).

CISG đặt ra những quy tắc thống nhất đối với một số vấn đề trong hợp đồng mua bán hàng hóa quốc tế, chẳng hạn như giao kết hợp đồng, nghĩa vụ của người bán, nghĩa vụ của người mua và các biện pháp xử lý khi vi phạm hợp đồng.

Việt Nam là thành viên CISG từ ngày 01/01/2017. Vì vậy, khi giao kết hợp đồng mua bán hàng hóa quốc tế, doanh nghiệp cần kiểm tra điều kiện áp dụng Công ước, các tuyên bố bảo lưu có liên quan và việc các bên có thỏa thuận loại trừ hoặc điều chỉnh phạm vi áp dụng hay không.

UNCITRAL+1

Để hạn chế tranh chấp, hợp đồng nên quy định rõ luật áp dụng và mối quan hệ giữa luật được lựa chọn với các điều ước quốc tế có thể điều chỉnh giao dịch.

7. Giải quyết tranh chấp trong thương mại quốc tế

Trong quá trình thực hiện giao dịch, tranh chấp có thể phát sinh do chậm giao hàng, không thanh toán, hàng hóa không đạt chất lượng, vi phạm nghĩa vụ bảo mật hoặc không thực hiện đúng cam kết hợp đồng.

Một số phương thức giải quyết tranh chấp thường được sử dụng gồm:

Thương lượng: Các bên trực tiếp trao đổi để tìm kiếm phương án giải quyết. Đây thường là phương thức ít tốn kém và giúp duy trì quan hệ hợp tác.

Hòa giải: Các bên sử dụng sự hỗ trợ của bên thứ ba trung lập để tìm kiếm giải pháp giải quyết tranh chấp trên cơ sở tự nguyện.

Trọng tài thương mại: Tranh chấp được giải quyết bởi hội đồng trọng tài theo thỏa thuận trọng tài hợp lệ của các bên và quy định pháp luật áp dụng. Phán quyết trọng tài có giá trị chung thẩm theo quy định pháp luật về trọng tài.

Tòa án: Các bên có thể yêu cầu tòa án có thẩm quyền giải quyết tranh chấp theo quy định về thẩm quyền và tố tụng có liên quan.

Đối với hợp đồng thương mại quốc tế, doanh nghiệp cần đặc biệt chú ý đến điều khoản giải quyết tranh chấp. Điều khoản này nên xác định rõ:

  • Tổ chức trọng tài hoặc cơ quan giải quyết tranh chấp.

  • Địa điểm pháp lý của trọng tài (nếu lựa chọn trọng tài).

  • Số lượng trọng tài viên.

  • Ngôn ngữ giải quyết tranh chấp.

  • Luật điều chỉnh thỏa thuận trọng tài và luật áp dụng cho nội dung tranh chấp khi cần thiết.

Việc thỏa thuận rõ ràng ngay từ đầu giúp hạn chế tình trạng các bên tiếp tục tranh cãi về chính cơ quan có thẩm quyền giải quyết khi tranh chấp đã phát sinh.

Khi phát sinh tranh chấp, doanh nghiệp có thể tìm hiểu phương án thương lượng giải quyết tranh chấp hợp đồng thương mại. Trường hợp cần hỗ trợ pháp lý chuyên sâu, doanh nghiệp có thể tham khảo dịch vụ luật sư giải quyết tranh chấp hợp đồng để được tư vấn phương án phù hợp.

Thương lượng giải quyết tranh chấp hợp đồng thương mạiBài viết về thương lượng

uật sư giải quyết tranh chấp hợp đồng thương mạiDịch vụ giải quyết tranh chấp

8. Những rủi ro pháp lý doanh nghiệp thường gặp trong thương mại quốc tế

Khi tham gia giao dịch với đối tác nước ngoài, doanh nghiệp có thể gặp phải nhiều rủi ro nếu không kiểm tra kỹ thông tin và điều khoản hợp đồng.

Một số rủi ro phổ biến gồm:

Rủi ro từ đối tác nước ngoài: Doanh nghiệp có thể giao dịch với đối tác không có tư cách pháp lý phù hợp, không đủ năng lực thực hiện hợp đồng hoặc cung cấp thông tin không chính xác.

Rủi ro về hợp đồng: Các điều khoản không rõ ràng về chất lượng, số lượng, thời hạn giao hàng, trách nhiệm và chế tài có thể dẫn đến tranh chấp.

Rủi ro về thanh toán: Người mua chậm thanh toán hoặc không thanh toán; người bán không giao hàng sau khi nhận tiền; chứng từ thanh toán không phù hợp với yêu cầu ngân hàng.

Rủi ro về vận chuyển: Hàng hóa bị mất mát, hư hỏng, giao hàng chậm hoặc phát sinh chi phí ngoài dự kiến.

Rủi ro về chính sách xuất nhập khẩu: Hàng hóa không đáp ứng điều kiện nhập khẩu, thiếu giấy phép hoặc không đáp ứng quy định kiểm tra chuyên ngành.

Rủi ro về giải quyết tranh chấp: Hợp đồng không có điều khoản giải quyết tranh chấp rõ ràng, lựa chọn cơ quan không phù hợp hoặc khó khăn trong việc công nhận và thi hành phán quyết ở nước ngoài.

Để hạn chế những rủi ro này, doanh nghiệp nên kiểm tra tư cách pháp lý của đối tác, rà soát hợp đồng, xác định chính xác nghĩa vụ của từng bên và chuẩn bị phương án xử lý khi có vi phạm.

9. Vì sao doanh nghiệp nên sử dụng dịch vụ tư vấn pháp lý về thương mại quốc tế?

Các giao dịch thương mại quốc tế thường có giá trị lớn và liên quan đến nhiều quy định pháp luật khác nhau. Một sai sót trong quá trình ký kết hoặc thực hiện hợp đồng có thể gây thiệt hại về tài chính, ảnh hưởng đến tiến độ kinh doanh và quan hệ hợp tác giữa các bên.

Sử dụng dịch vụ tư vấn pháp lý giúp doanh nghiệp chủ động hơn trong việc kiểm soát rủi ro và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của mình.

Tùy theo nhu cầu thực tế, doanh nghiệp có thể được hỗ trợ các công việc như:

  • Tư vấn quy định pháp luật liên quan đến hoạt động xuất khẩu, nhập khẩu.

  • Rà soát, soạn thảo và điều chỉnh hợp đồng mua bán hàng hóa quốc tế.

  • Tư vấn điều kiện giao hàng và các điều khoản theo Incoterms.

  • Tư vấn lựa chọn luật áp dụng và phương thức giải quyết tranh chấp.

  • Hỗ trợ xử lý vi phạm hợp đồng và yêu cầu bồi thường thiệt hại.

  • Tư vấn, hỗ trợ giải quyết tranh chấp thương mại có yếu tố nước ngoài.

  • Hỗ trợ doanh nghiệp trong quá trình đàm phán và thực hiện giao dịch với đối tác nước ngoài.

Việc tham vấn luật sư ngay từ giai đoạn chuẩn bị giao dịch giúp doanh nghiệp nhận diện vấn đề pháp lý sớm hơn, thay vì chỉ tìm kiếm hỗ trợ khi tranh chấp đã xảy ra.

Căn cứ pháp lý:

  1. Tại mục Incoterms: ICC – Incoterms Rules.

Kết luận

Thương mại quốc tế mở ra nhiều cơ hội phát triển và mở rộng thị trường cho doanh nghiệp Việt Nam. Tuy nhiên, hoạt động này cũng đặt ra những yêu cầu pháp lý phức tạp liên quan đến hợp đồng, xuất nhập khẩu, thanh toán, vận chuyển và giải quyết tranh chấp.

Doanh nghiệp cần chủ động tìm hiểu quy định pháp luật, kiểm tra đối tác và xây dựng hợp đồng chặt chẽ trước khi thực hiện giao dịch. Trong những trường hợp cần thiết, việc sử dụng dịch vụ tư vấn pháp lý chuyên nghiệp sẽ góp phần hạn chế rủi ro và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của doanh nghiệp.

Công ty Luật Quốc tế Song Thịnh cung cấp dịch vụ tư vấn và hỗ trợ pháp lý trong các vấn đề liên quan đến hoạt động thương mại, hợp đồng và giao dịch có yếu tố nước ngoài. Doanh nghiệp có nhu cầu tư vấn có thể liên hệ với công ty để được xem xét và hỗ trợ theo từng trường hợp cụ thể.

Câu hỏi thường gặp về thương mại quốc tế

1. Thương mại quốc tế được hiểu là gì?

Thương mại quốc tế là hoạt động trao đổi hàng hóa, dịch vụ và các hoạt động thương mại khác giữa các quốc gia hoặc vùng lãnh thổ.

2. Hợp đồng thương mại quốc tế có bắt buộc phải lập thành văn bản không?

Hình thức hợp đồng phụ thuộc vào quy định pháp luật áp dụng và loại giao dịch. Đối với hợp đồng mua bán hàng hóa quốc tế thuộc phạm vi CISG, cần lưu ý tuyên bố của Việt Nam về yêu cầu hình thức văn bản. Vì vậy, doanh nghiệp nên lập hợp đồng bằng văn bản để thuận tiện chứng minh thỏa thuận và nghĩa vụ của các bên.

3. Incoterms có bắt buộc áp dụng trong mọi hợp đồng mua bán quốc tế không?

Không. Incoterms là bộ quy tắc được các bên lựa chọn áp dụng theo thỏa thuận, không phải điều kiện bắt buộc đối với mọi hợp đồng mua bán quốc tế.

4. Khi xảy ra tranh chấp thương mại quốc tế, doanh nghiệp có thể khởi kiện ở đâu?

Tùy thuộc vào thỏa thuận của các bên, điều khoản trọng tài, quy định về thẩm quyền của tòa án và pháp luật áp dụng, tranh chấp có thể được giải quyết tại trọng tài hoặc tòa án có thẩm quyền.

5. Doanh nghiệp có nên nhờ luật sư rà soát hợp đồng thương mại quốc tế không?

Có. Luật sư có thể hỗ trợ rà soát điều khoản, nhận diện rủi ro, tư vấn luật áp dụng và đề xuất phương án bảo vệ quyền lợi hợp pháp của doanh nghiệp.

Để lại một bình luận